Þættirnir byrja aftur sjötta janúar næstkomandi. Tíu þættir í þessari seinustu þáttaröð. Þið megið kalla mig spennta gaurinn.
-b.
Sú var tíðin að við lásum bækur Steinbecks. Eldri bækurnar hans einsog Þrúgur reiðinnar og Tortilla Flat og Mýs og menn. Síðan hefur hann skrifað ýmsar marklitlar bækur. Nú er alllangt síðan ég var að reyna að lesa East of Eden þar sem áreynsla höfundarins sem hefur týnt afli sínu orkaði þannig að það lá við maður fengi vöðvagigt af því að lesa bókina. En þrátt fyrir þessa vondu bók var Steinbeck mér kær: maðurinn sem hafði skrifað Þrúgur reiðinnar. Ég hætti að lesa þessar nýju bækur sem komu við og við þótt ég blaðaði stundum í þeim og þóttist sjá að þar var ekki lengur maðurinn sem hafði skrifað Þrúgur reiðinnar. Maður hætti að spyrja: hvað skyldi Steinbeck vera að skrifa?
Hjá erlendum rithöfundum heyrði ég ekki talað um hvað Steinbeck skrifaði heldur hvort hann drykki mikið whiský. Rithöfundurinn hafði orðið eftir í þátíðinni. Þgar hann virtist alveg gleymdur kom í ljós að einhverjir mundu eftir honum og hann fékk Nóbelsverðlaunin vegna bókanna sem hann skrifaði fyrr löngu. Þrúgur reiðinnar sem var beisk þjóðfélagsádeila þrungin mannúð og sársauka höfundar sem vildi ekki láta níðast á fólki og hataði þau þjóðfélagsöfl sem troða á litilmagnanum.
Í íslenzkum þjóðsögum er talað um umskiptinga. Þar segir frá því þegar gjörvileg börn hurfu og í staðinn kom vera með sál ófreskjunnar. Sama haust og Steinbeck fékk Nóbelsverðlaunin sýndi amerískur vinur minn í Róm mér feiknamikinn doðrant sem var orðabók yfir enska tungu. Þetta var efnilegur rithöfundur. Steinbeck hafði gefið honum bókina og skrifað langa tileinkun sem hófst á orðunum: í upphafi var orðið, og fjallaði um mátt og ábyrgð orðsins. Um skyldur og forréttindi rithöfundarins sem máttur orðisins veitir honum. Þetta var svo góð hugleiðing að ég sagði við þennan vin minn: jú það er allt í lagi þó hann fái Nóbelsverðlaun. Hvað hefur komið fyrir þennan mann sem núna skrifar greinar frá Vietnam og lýsir hernaðarleiðangri í amerískri flugvél á þennan hátt: ,,Ég vildi að ég gæti sagt ykkur frá þessum flugmönnum. Þeir gera mig sjúkan af öfund. Þeir stjórna farartækjum sínum á sama hátt og maður hefur stjórn á glæsilegum vel þjálfuðum veðhlaupahesti..." Nokkru seinna eru þeir orðnir einsog ,,múrsvala að kvöldlagi". Þannig vefur höfundur sig frá einni líkingu til annarrar í indæli morðleiðangursins. Hann situr dolfallinn einblínandi á hina óviðjafnanlegu flugmenn og hrifningin verður æ geystari: ,,Ég horfi á hendur þeirra og fætur á stjórntækjunum, þessi fíngerða samhæfing minnir á öruggar en þó hæglátar hendur Casals á sellóinu."
Þegar maður sem hefur skrifað góðar bækur einhverntíma er farinn að skrifa svona hlýtur að vera brýnna fyrir hann að ná sambandi við lækni heldur en prentara.
,,Hendur þeirra eru vissulega hendur hljómlistarmanns og þeir leika á stjórntæki sín eins og hljoðfæri og þeir dansa á þeim einsog ballerínur." Svona ofskynjanir hljóta að vera forvitnilegar fyrir lækni, reynið bara að sjá þetta fyrir ykkur. Og loks segir Steinbeck af þessu sérstaka tilefni: ,,Minnist þess er þið voruð börn og ykkur dreymdi, að þið flygjuð frjáls og lífið var dásamlegt?" ... ,,Ég verð að fullnægja þrá minni með því einu að horfa á þá."
Þegar bráir af höfundinum ofurlítið segir hann: ,,Mér þykir fyrir því að hafa gleymt mér í hrifningunni, en ég varð að fá útrás, annars hefði ég sprungið." Af hrifningu? Þegar hann er fluttur á vit amerískrar hersveitar í frumskóginum rennur víman á hann aftur og frammi fyrir þessum mönnum þar sem honum birtast ,,andlit svört eða hvít" (sem) ,,hafa sökum svita og ryks orðið nokkurnvegin rauðgrá", segir maðurinn: ,,Getið þið skilið hinn snögga hreyknisblossa, sem kviknar innra með manni, þegar hann skynjar, að hann tilheyrir sama kynstofni og þessir menn?" Hvaða kynstofni?
Hann segir síðan: ,,Ég býst við að sú tilfinning sé andstæða þess skammarhrolls, sem ég hef fundið til, er ég sé víetnikkana heima í skítugum fötum, illa innrætta, súrþefjandi auðnuleysingja og hina ógeðslegu og eyðimerkurlegu göngufélaga þeirra."
Svona sér nú rithöfundurinn fyrir sér það fólk sem er á móti stríði.
Hann veit alveg hvað þeim gengur til, og segir: ,,Óhreinlynd mótmæli þeirra þess efnis, að samvizka þeirra banni þeim að drepa fólk eru dálítið heimskuleg. Þeir eru ekki í þeirri hættu. Ég býst við, að aðaláhyggjur þeirra séu, að einhentur, hálfblindur 12 ára drengur í Víetcong-hreyfingunni geti lamið þá með knippi af þroskuðum banönum."
Þetta er nýstárlegur skilningur á stríði. Rithöfundurinn er stoltur af þeim mönnum sem þora í þennan tilnefnda einhenta hálfblinda 12 ára dreng þegar hann reiðir bananaknippið á loft. Þetta er göfugur hernaður samkvæmt útlistun rithöfundarins og ég efast um að þeir andstæðingar stríðsins sem hann lýsir svo fagurlega hefðu getað magnað fram svo átakanlega mynd af grimmd og rangindum þessa stríðs og hinum vonda málstað sem Steinbeck þjónar.
Þrátt fyrir viðbjóð og fyrirlitningu verður maður hryggur að horfa upp á niðurlægingu af þessu tagi.
Bert er nítján ára taugahrúga sem býr nálægt finnsku landamærunum á sjötta áratug síðustu aldar. Hversdagslegar áhyggur unglingsáranna blandast nú saman við ídeológíska tilvistarkreppu og sjúklegt ofsóknarbrjálæði, þar sem Bert les heimspeki og stjórnmálafræði til undirbúnings háskólanáms, veltist á milli kommúnisma og kapítalisma, en treystir hvorugu. Dagbókin reynist besti vinur hans í þessari skuggaveröld hugmyndafræðanna, þar mátar hann við sig öfgasjónarmið á báða vængi og reynir fyrir sér í yfirlýsingum og hápólitískum stíl.
Við þetta bætist sífellt þrúgaðra andrúmsloft á heimili Berts. Kvöldmatarborðið var eitt sinn öruggur og skemmtilegur vettvangur þar sem Bert gat rætt málin, stór sem smá, við foreldra sína. En síðan Bert eignaðist nýja litlu systur hefur mamma hans hegðað sér skringilega. Hún skrifar bréf sem enginn má sjá, og fara ekki í póst með öðrum bréfum; hún bannar Bert að nota símann; hún hverfur lögum stundum og birtist aftur, drukkin og illa til reika, án þess að gefa nokkrar skýringar. Og síðast en ekki síst þá hefur Bert nýverið fengið þann grun sinn staðfestan að móðir hans sé að lesa dagbókina hans!
Spennan magnast þegar Bert treystir Áka fyrir þessum grunsemdum sínum, en hann svíkur vinskap þeirra og fer með upplýsingarnar beinustu leið í Stjórnarráðið. Skömmu síðar hverfa bæði mamma Berts og litla systir sporlaust, og nú finnur Bert hvergi dagbókina sína...
,,Þessi saga bygir miklu frekar á staðreyndum en Da Vinci lykillinn. Ég las Da Vinci lykilinn á sínum tíma og fannst hún svona la-la. Ég komst svo að því eftir á að þær kieningar sem Dan Brown reifar í bókinni eru að miklu leyti kjaftæði. Dan Brown kann vel við sig á skilunum a´milli staðreynda og s´kaldskapar og nýtur þess að bulla í fólk og láta það halda að hann sé að segja satt. Maður þurfti svo ekki nema að fletta hlutunum upp á Wikipedia á Netinu til að átta sig á að Brown var að hafa mann að fífli."
Óttar viðurkennir þó fúslega að Dan Brown hafi haft mikil áhrif á Hníf Abrahams og hann sé í ákveðinni þakkarskuld vil hann. ,,Ég hef alltaf elskað Indiana Jones en hafði ekki gert mér grein fyrir því að hægt væri að gera þessa hluti í bókum. Þetta er nú það helst asem Brown hefur gert fyrir mig. Hann opnaði augu mín fyrir því að hægt væri að flétta sagnfræði og annan skyldan fróðleik við spennusögu. Að þessu leyti er ég undir áhrifum frá honum og í raun hlýtur að mega rekja allar sagnfræðilegar spennusögur síðustu þriggja til fjögurra ára á einhvern hátt til Browns."
...
Deilur kristinna og múslima hafa verið Óttari hugleiknar og hann glímir við þessi átök hugmyndaheima í Hníf Abrahams. ,,Eftir að ég var búinn að bíta í mig að skrifa um deilur íslams og kristni út frá Abraham fór ég að pæla í sögunni sjálfri og áttaði mig strax á að ekkert vit væri í að láta hana gerast í Reykjavík eða á Íslandi. Það er erfitt að láta okkur passa inn í þetta og New York kom strax sterklega til greina meðal annars vegna 11. september. Ég er samt emð íslenska personu þannig að það er smá Íslandstenging í bókinni. Sagan er alþjóðleg og ég hefði skrifað hana á ensku ef ég væri nógu góður í ensku. Ég held hún verði trúverðugri á ensku og ég ætla að reyna að koma henni yfir á útlensku. Sumt í henni hljómar beinlínis kjánalega á íslensku.
J`.g er h6rim, ii6ldrio mitt," waraoi hum.
Eii hvcr var h6ti hcssi gamla kona sem gekk skAldinu i m68ur stao?
Hun hafol ekki dtt sj6 dagana sxla i lifinu. Hun var fxdd 17. Ag6st 1854 og 61st upp i sdrri fdtxkt i Steinadal f Kollafir6i i Strandasyslu hjd foreldrum sinum T6masi j6nssyni og konu hans Kristinu Arnad6ttur. Fdtxkar st6lkur dttu ekki annarra kosta v6l en ver8a vinnukonur, og Kristin fer i vist A bxlnn Brekku f Gilsfir8l.
Astir takast me3 henni og b6ndasyninum, Samuel Guomundssyni. Hun fellur fyrir ,stdlgrdum augum hans sem negldu hang fasta me8 tillitinu einu", eins og sonard6ttir hennar, Brandin Stein- grimsd6ttir, kernst a5 or8i f vel skrifu8um bxtti um 6mmu sina.5 Hun elur honum son, Valdimar, og honum er komiO f f6stur fyrir tilstilli f6ourins, bvi a3 vinnukonur, sem h6f8u barn d framfxri sinu, b6ttu ekki eftirs6knarver8ar. Valdimar var8 hinn mxtasti ma3ur og bj6 i Bolungarvik.
Litlu sfoar kvxnist Samuel konu sem het Puri8ur og var af g68- um xttum. Par me8 brestur gyllivon vinnukonunnar um a6 ver3a h6sfreyja d Brekku. Henni er ekki vxrt bar lengur, svo a3 him rx8st vinnukona a8 bxnum Kleifum sem stendur viO born KollafiarOar. Pau Samuel halda dfram act hittast, ~6tt hann se giftur, og eignast saman annaO barn, Steingrim Samuelson, sem faddist 24. mai 1886.
Par fxoa born meO stuttu millibili him og Puri8ur sem n6 er or8in hdsfreyja d Brekku. Atviki i sambandi viO back Iysir Brandin d bessa lei3:
Pa8 er morgunn, einn af bessum 6gleymanlegu islensku vormorgnum. Sind dalalx8a strftst me5 hlf8um og ndtt6ran er a8 vakna af svefni nxturinnar. Fuglas6ngurinn ver6ur a8 einni sterkri, margradda8ri hl]6mkvi8u, bar sem liver tegund tekur undir viO aura. Mariutdsan hopar hxversklega fyrir s6largeislunum og as lokum bryst s6lin fram i sinu geislafl63i. A svona morgni er mannskepnan sdtt vio sits.
Pennan fagra morgun hefur Kristin vinnukona d Kleifum veriO drla d f6tum; back var verI8 a8 hreinsa tunic.
Before white settlers arrived, Australia's indigenous peoples lived in houses and villages, and used surprisingly sophisticated architecture and design methods to build their shelters, new research has found.
Dwellings were constructed in various styles, depending on the climate. Most common were dome-like structures made of cane reeds with roofs thatched with palm leaves.
Some of the houses were interconnected, allowing native people to interact during long periods spent indoors during the wet season.
The findings, by the anthropologist and architect Dr Paul Memmot, of the University of Queensland, discredits a commonly held view in Australia that Aborigines were completely nomadic before the arrival of Europeans 200 years ago.
During the writers’ meetings, Burns and Simon often finished each other’s sentences. They met in 1985, when Simon was covering the criminal career of Melvin Williams, and Burns was the lead detective investigating him. Burns had an encyclopedic knowledge of the Baltimore drug trade, a conviction that he was right about most things, and an autodidact’s intellectualism. When Simon first arranged to meet Burns, at a public library, he discovered him with a stack of books, including John Fowles’s “The Magus” and a volume by Hannah Arendt. “Once I found him, I didn’t let go,” Simon told me. After they finished writing Season Five of “The Wire,” they teamed up again on Simon’s next project for HBO: a miniseries called “Generation Kill,” based on the 2004 book, by Evan Wright, about a Marine platoon in Iraq. Simon recalled, “Ed used to drive the other cops crazy because he knew better at every point how to do an investigation, and then when he got the cases to court he would tell the prosecutors how to present them. He pissed them off. And when he was in the school system the assistant principals learned to hate him.” In the early days of “The Wire,” Simon said, he and Burns used to have “hellacious” arguments—he compared them to scenes from “a toxic marriage.” He continued, “I finally said to him, ‘I’m not going to abdicate. I always have to trust my own ideas in the end. I’ll pick the ones out of your sixty ideas that I think are going to work, and I’ll leave the others on the table.’ But there were also moments when he fought really hard for something and in the end I saw it.” Burns, Simon said, “always pushes me further than I would go on my own.” He is the show’s policy visionary—the one who, Simon half joked, “is only working in TV till somebody realizes that they ought to give him all the money to fix our social problems.”