Fín stutt grein um Vonnegut

Among many other things, "Slaughterhouse-Five" is a book about the difficulties of trying to write "Slaughterhouse-Five." Vonnegut, being Vonnegut, was determined to make the result as easy as eating ice cream. He was always on the reader's side, a stance that, as his career went along through many books, some excellent ("Breakfast of Champions," "Galapagos"), others fractured and not-so-good ("Deadeye Dick," "Timequake"), made him easy meat for critics while being admired and adopted by the many practicing writers who have proclaimed his influence, among them Irving, Jonathan Safran-Foer and Haruki Murakami.

Það eina sem maður þarf er skrúfjárn (og ást)

Svona lítur Mister Guðjónsson út þegar lyklaborðið er ekki til staðar.



Magnað.

Without a Clue, Sherlock Holmes myndin með Michael Caine og Ben Kingsley, er myndin sem mig minnti en samt alls ekki. Atriðið sem gerði mig svo spennan fyrir henni, eitt af fáum sem ég mundi almennilega, var allt öðruvísi en ég hélt. Ég mundi það semsagt ekki svo vel.

Myndin snýst semsagt útá það að Dr. Watson (Kingsley) er spæjarinn og hann skrifar sögurnar um spæjaraafrekin sín fyrir dagblaðið. Nema hvað, þegar hann byrjaði á því þá vildi hann ekki missa virðingu sína innan læknastéttarinnar, svo hann eignaði þessum tilbúna karakter, Sherlock Holmes, allan heiðurinn. Þegar fólk vildi síðan hitta þennan gaur fann Watson óþekktan leikara (Caine) til að leika Holmes. Þegar myndin byrjar er Watson orðinn langþreyttur á þessum lúser sem fær allan heiðurinn, og reynir að losa sig við hann.

Þetta er fínt settöpp. En í minningunni minni var það Watson sem skrifaði ævintýrin uppúr sjálfum sér, og svo gerðust þau jafnóðum. Sem þýddi að þegar hann ætlaði að losa sig við Holmes þá reyndi hann bara að skrifa karlinn út. Myndin var semsagt.. tadamm: metafiskjón.

En hún er það ekki. Þetta er bara svona sæmileg bresk gamanmynd. Örugglega stuð fyrir þá sem eru vel inní Holmes bókunum, en ég held hún hefði getað verið miklu betri hefðu þeir bara komist að því hvað mér þætti skemmtilegt og haft myndina svo þannig.

...

Þetta er annað tilfellið á tiltölulega stuttum tíma þarsem ég finn aftur myndir sem ég sá fyrir löngu síðan og upplifi þær allt öðruvísi. Síðast var það Flash Gordon, sem er æði. Þessi er ekki eins æði. En gaman að þessu samt.

Og ég hljóp líka á mig í Breakfast of Champions rausinu mínu í gær. Karabekian stendur á sólinni nokkrum blaðsíðum síðar. Maður ætti víst að klára textann áður en maður tjáir sig um hann að ráði. Best ég geri það snöggvast.

-b.

Úr Breakfast of Champions

Það er farið að síga á seinni hlutann í Breakfast of Champions þegar þetta póstmódern manifestó stingur alltíeinu upp kollinum. Sögumaður, sem á víst að vera Vonnegut sjálfur, situr á kokteilbar og fylgist með persónunum sem hann skrifar. Meðal þeirra eru Rabo Karabekian, listmálari, og Beatrice Keedsler, rithöfundur:

I had no respect whatsoever for the creative works of either the painter or the novelist. I thought Karabekian with his meaningless pictures had entered into a conspiracy with millionaires to make poor people feel stupid. I thought Beatrice Keedsler had joined hands with other old-fashioned storytellers to make people believe that life had leading characters, minor characters, significant details, insignificant details, that it had lessons to be learned, tests to be passed, and a beginning, a middle, and an end.

As i approached my fiftieth birthday, I had become more and more enraged and mystified by the idiot decisions made by my countrymen. And then I had come suddenly to pity them, for I understood how innocent and natural it was for them to behave so abominably, and with such abominable results: They were doing their best to live like people invented in story books. This was the reason Americans shot each other so often: It was a convenient literary device for ending short stories and books.

Why were so many Americans treated by their government as though their lives were as disposable as paper facial tissues? Because that was the way authors customarily treated bit-part players in their made up tales.

And so on.

Once I understood what was making America such a dangerous, unhappy nation of people who had nothing to do with real life, I resolved to shun storytelling. I would write about life. Every person would be exactly as important as any other. All facts would also be given equal weightiness. Nothing would be left out. Let others bring order to chaos. I would bring chaos to order, instead, which I think I have done.

If all writers would do that, then perhaps citizens not in the literary trades will understand that there is no order in the life around us, that we must adapt ourselves to the requirements of chaos instead.

It is hard to adapt to chaos, but it can be done. I am living proof of that: It can be done.

Maður á erfitt með að trúa því að honum sé alvara. Enginn getur sagt allt og skilið ekkert undan. Sama hversu miklum upplýsingum þú reynir að hrúga á blaðsíðurnar þá hlýturðu alltaf að skilja eitthvað, og einhvern, eftir. Hvað með gaurinn sem var nýbyrjaður að vinna á mótelinu, þegar Dwayne gistir þar á 'Veteran's day', hvað heitir hann? Og afhverju ætti nafnið að skipta meira máli en nokkuð annað, ef útí það er farið?

Þessi pæling um að fólk hegði sér einsog aðal- eða aukapersónur í skáldverkum er skemmtileg, og flúttar vel við þessa metafiksjón-þætti í sögunni. En er ekki líklegra að þarna sé Vonnegut að gera skil á milli sín og sögumanns? Að búa til klofning af sjálfum sér, einhvern sem hefur tekið þessu 'Creator of the Universe'-hlutverki sínu innan sagnanna sinna heldur alvarlega? Eða er hann bara að verða geðveikur, einsog hann veltir sjálfur fyrir sér nokkrum síðum framar?

Fjórtán árum síðar gefur Vonnegut frá sér Blubeard, þarsem Karabekian, þessi bölvaði svindlari og fúskari, er í aðalhlutverki, og sýndur í mun betra ljósi. Höfundurinn Vonnegut finnur sig knúinn til að rannsaka persónur einsog Karabekian; sögumaðurinn Vonnegut getur látið fólk kaupa verkin hans dýrum dómum, og sætt sig við að vera illa við hann.

Þetta er annars bókin þarsem Vonnegut er hvað fyrirferðarmestur, held ég. Enda fór hann eitthvað útí leikhússkrif og þessháttar eftir að Sláturhús Fimm kom út, og sagði síðar að honum þætti það gaman en það vantaði alltaf eitt í leikhúsuppfærslur og kvikmyndir: höfundinn. Það er vissulega nóg af honum hér.

Eða ekki.

Eftir því hvernig maður lítur á það. (Og eftir því hver tesan í ritgerðinni er, ha-ha.)

-b.

Enn meiri Vonnegut: því sem er sleppt

Það merkilegasta við það hvernig vitnað var í Vonnegut eftir að hann lést er hverju var sleppt. Ég hef þegar minnst á það í sambandi við ljóðið ,,Requiem" (eða ,,Sálumessu") hvernig fyrri hlutanum af því ljóði var hent fyrir róða á meðan seinni hlutinn fékk að standa í minningargreinum. (Og nú þýðir lítið að segja að það hafi ekki verið til pláss, því á netinu þurfa menn ekki að teygja á leðrinu: það er andskotans nóg pláss til.) Ef til vill var það krossfestingin á Jörðinni sem menn héldu að gæti farið fyrir brjóstið á fólki, eða þá hvernig hann staðhæfir að mannfólkið sé að eyðileggja Jörðina, og að það viti alveg hvað það sé að gera -- það er eitt að sýna Jörðina að segja bless uppúr Miklagljúfri og annað að sýna mannfólkið krossfesta hana með fullri meðvitund.

Og hversu viðeigandi er það að maðurinn sem gerði hvað hann gat til að fara í taugarnar á illvirkjum og hálfvitum sé nú ritskoðaður til þess að einmitt sá hópur fái ekki kast.

En nóg um það.

Hérna er nokkuð sem var líka birt í NY Times, og ef maður gúglar dálítið sér maður hvar fólk hefur étið þetta upp eftir blaðinu og endurprentað:

The firebombing of Dresden, which had no military significance, was a work of art. It was a tower of smoke and flame to commemorate the rage and heartbreak of so many who had had their lives warped or ruined by the indescribable greed and vanity and cruelty of Germany. The British and Americans who built the tower had been raised, like me, and in response to World War I, to be pacifists.

Hér er svo næsta efnisgrein:

Two more such towers would be built by Americans alone in Japan. When they were built and then blew away, leaving nothing but ashes and cinders, I was on a furlough in Indianapolis, my home. And even though I had seen on the ground these effects of a similar total conflagration, I myself regarded those twin towers as works of art. Beautiful!

That was how crazy I had become. That is how crazy we had all become.

That is how crazy we remain today. Attacking a civilian population from the air, with or without warning, with or without a decleration of war, has become for most of us simply one more symbol, like the Liberty Bell, of national pride.

..Twin towers of smoke and flame. Óheppileg tilviljun, vissulega. En þarna er hann að sýna hversu auðvelt það er að fjarlægja sjálfan sig svona hörmungum. Hann var á staðnum þegar Dresden var sprengd í tætlur og fann þessvegna fyrir því, en sprengjuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki fannst honum bara nokkuð svalar. Og hann skammar sjálfan sig fyrir að finnast það, og skammar restina af Ameríku fyrir að segja já og amen við loftárásum á fjarlæg lönd, og að stæra sig jafnvel af því.

Ég hef ekki lesið mikið meira í þessari bók, það getur vel verið að þar sé haugur af dóti sem sé alveg jafnviðeigandi, en alveg einsog með ljóðið þá eru þetta næstu efnisgreinar á eftir því sem þeir prenta í NY Times og annarstaðar.

Þegar hann dó þá hugsaði ég með mér að fréttaflutningurinn hlyti að vera af aðeins hærri kalíber en gengur og gerist með selebba-dauðsföll. Ég hugsaði með mér að þeir sem hefðu á annað borð lesið Vonnegut myndu hafa næga virðingu fyrir honum til að segja eitthvað af viti. En á meðan það er endalaust gaggað um einhverja stórbrjósta druslu vestur á ströndum sem gerði sér ekki annað til frægðar en að giftast dauðvona peningasekk, þá fara menn á hálfgerðu hundavaði yfir feril þessa magnaða rithöfundar, og þora ekki að velta því upp hvort maðurinn hafi mögulega haft nokkuð til síns máls, núna þegar þeir fá ekta tækifæri til að vekja fólk til umhugsunar um það sem hann skrifaði.

Djöfull fer þetta í taugarnar á mér.

Ég er búinn að skrifa sjálfan mig í vont skap.

-b.

Punktar og pínu meiri Vonnegut

Hei, gleðifréttir! Hallur ætlar að koma í heimsókn í næsta mánuði. Stuð.

Maður hlýtur nú að taka svona plönum með varúð, sérstaklega þarsem enginn hefur ennþá látið sjá sig þrátt fyrir falleg orð, en nú var karlinn að selja mynd og teikningar og allt að gerast. Bara laggó.

Í öðrum fréttum þá keypti ég rúmlega 30 prósent feitan sýrðan rjóma núna um daginn. Yfirleitt kaupi ég 18%, en fann hann ekki þegar ég fór í búðina. En þetta er alger bilun. Pastasósan er auðvitað mikið betri á bragðið, en mér finnst eiginlega einsog ég sé að borða rjómalagaða tólg..

Ég fór í gegnum slatta af minningargreinum um Vonnegut í von um að finna eitthvað skemmtilegt til að setja upp, en án árangurs. Það sem vakti hvað sterkust viðbrögð var dánartilkynningin á Fox sjónvarpsfréttastöðinni, en mér finnst hún frekar smekklaus og kem ekki nálægt henni frekar. Allt á youtube.

Og hér er reyndar tribjútmyndband af youtube, kannske pínu væmið en slatti af flottum myndum af karlinum:



Og hér er mynd sem hann teiknaði skömmu áður en hann lést, og er eiginlega mjög vel við hæfi. Sérstaklega ef maður man eftir óskinni í Breakfast of Champions.. En hvað getur maður sagt.



-b.

Sálumessa / Requiem (eða: The Grate Crossover Potential)

Sko á tregawöttunum.

Nú laust fyrir helgi lést bandaríski rithöfundurinn Kurt Vonnegut á heimili sínu í New York. Árið 2005 gaf hann frá sér bókina A Man Without a Country, og lét hann þau orð fylgja að hún yrði hans síðasta verk, eins og raunin varð. Ljóðið sem hér fer á eftir birtist á lokasíðum bókarinnar, en síðasta erindi þess hefur verið birt í minningargreinum stórblaðanna vestanhafs, með tilvísun í hve viðeigandi það er að höfundinum látnum. Hér birtist ljóðið hins vegar í heild sinni, og í íslenskri þýðingu.

...

Sálumessa

Krossfest Jörðin,
fengi hún rödd
og eyra fyrir kaldhæðni,
gæti hæglega sagt
um misnotkun okkar,
„Faðir, fyrirgef þeim,
Því þeir vita ekki, hvað þeir gjöra.“

Kaldhæðnin væri
að við vitum hvað
við erum að gera.

Þegar síðasta lifandi veran
hefur dáið af okkar völdum,
hve ljóðrænt það væri
ef Jörðin gæti sagt,
röddu sem flyti upp
ef til vill
neðan af botni
Miklagljúfurs,
„Því er lokið.“
Fólki líkaði ekki vistin hér.


Requiem

The crucified planet Earth,
should it find a voice
and a sense of irony,
might now well say
of our abuse of it,
"Forgive them, Father,
They know not what they do."

The irony would be
that we know what
we are doing.

When the last living thing
has died on account of us,
how poetical it would be
if Earth could say,
in a voice floating up
perhaps
from the floor
of the Grand Canyon,
“It is done.”
People did not like it here.

...

Djammsessjón okkar Inga Bjarnar. Gaman að gera eitthvað smotterí til heiðurs karlinum.

-b.

Farewell, hello, farewell

Kurt Vonnegut er dáinn. Það gengur svona. Nú er hann í himnaríki (ha ha ha).

Ég fékk skilaboð frá Halli í morgun. Ég sá þau þegar ég vaknaði laust fyrir hádegi: ,,Kurt Vonnegut er død." Það er gott að eiga vini sem hlusta á fréttirnar á meðan maður sjálfur sefur.

Karlinn var og er einn af mínum uppáhaldsrithöfundum. Ég hef ekki lesið allt það sem hann gaf frá sér, en það heyrði til undantekninga ef mér líkaði ekki það sem ég las. Og núna dettur mér ekkert gáfulegt í hug til að segja um hann, nema kannske að hann hafði margt gáfulegt að segja um heiminn í kringum sig, og það er langtum betra að lesa bækurnar hans heldur en útdrætti og tilvitnanir í minningagreinum.



-b.

Allskonar núna-dótarí

I think one of the biggest mistakes we're making, second only to being people, has to do with what time really is. We have all these instruments for slicing it up like a salami, clocks and calendars, and we name the slices as though we own them, and they can never change -- "11:00 AM, November 11, 1918," for example -- when in fact they are as likely to break into pieces or go scampering off as dollops of mercury. Might not it be possible, then, that the Second World War was a cause of the first one? Otherwise, the first remains inexplicable nonsense of the most gruesome kind. Or try this: Is it possible that seemingly incredible geniuses like Bach and Shakespeare and Einstein were not in fact superhuman, but simply plagiarists, copying great stuff from the future?

Þessi bók virkar frekar undarlega á mig. Annarsvegar finnst mér gaman að lesa þennan kunnuglega prósa, skoðanir hans og pælingar um stjórnmál og ástand Jarðarinnar eru lausar við málalengingar og kjaftæði, og ég er sammála mörgu því sem hann segir. Þetta er geininilega gaurinn sem skrifaði Mother Night og Slaughterhouse-Five. Á hinn bóginn er það greinilegt að hann skrifaði þessar bækur fyrir fjörutíu árum síðan. Margt af því sem kemur fram í þessari bók hefur hann skrifað betur áður, og það er erfitt að horfa uppá hann flétta saman við það nýjum viðbótum sem hefðu betur farið í ruslið.

Þessi tilvitnun er ágætis dæmi um það. Að líkja tímanum saman við spægipylsu og kvikasilfur er púra Vonnegut, og gaman að því jafnvel þótt hann hafi sett fram svipaða sýn áður, í lengra máli, í Sláturhúsinu. Annað stríð olli fyrra stríði? ..ókei, en var það seinna ekki alveg jafn óútskýranleg vitleysa, sérstaklega ef við getum ekki bent á fyrra stríð sem orsök? Og poppkúltúr og vísindi sem koma frá framtíðinni er margþvæld tugga sem bætir nákvæmlega engu við það sem á undan fer.

Vonnegut hefur áður sagt að hann hafi reynt að ná til fólks áður en það varð að hershöfðingjum, þingmönnum og stjórnarformönnum, og þannig gert sitt besta til að hafa áhrif á framgang mannkyns. Það er þá kannske ekki skrýtið að hann hafi reynt að blanda sér í umræðuna árið 2004, stuttu eftir að Bandaríkjamenn réðust inní Írak, með því að tína saman slatta af drasli sem hann hafði sent frá sér áður. Ef það hreyfði við einhverjum sem hafði ekki lesið karlinn áður þá er það náttúrulega besta mál. Ef það fékk fólk til að lesa eldri skrif þá er það ennþá betra. En það er ósköp lítið í henni fyrir eldri lesendur, annað en til að sýna manni að karlinn sagði það sem hann hafði að segja fyrir margt löngu síðan, og að gamla dótið verði bara að duga.

Sem er í sjálfu sér ekki svo slæmt.

...

The Tudors sýnist mér eiga að vera blanda af Rome og The Sopranos. Annarsvegar er þetta búningadrama um ráðastéttir fyrri alda annarstaðar en í Bandaríkjunum (HBO er hinsvegar að vinna að þáttum um ráðastéttir fyrri alda innan BNA, nánar tiltekið um John Adams, forseta númer tvö á staðnum), og hinsvegar er einn stafur í nafni þáttarins búinn til úr vopni. Þarna er það T úr sverði, en ekki r úr skammbyssu. Glápti á fyrsta þáttinn í gær og þetta virkar ókei, en vonandi á þetta eftir að batna.

Úr nógu er að taka, þarsem aðalpersónan er Hinrik áttundi, konungur Englands, Írlands o.s.frv. frá 1509-47. Óbein tenging við fyrra gláp: sagnfræðinemarnir í The History Boys voru skikkaðir til að skrifa inntökuprófs-ritgerðir um það þegar Hinrik áttundi skar á tengslin milli ensku kirkjunnar og páfans í Róm, og leysti upp eignir rómversk-kaþólsku klaustrana á staðnum. En ég efast reyndar um að það sé nógu sexí fyrir Showtime, auk þess sem Hinrik er þá orðinn gamall maður, en hérna er hann ungur foli. Margt svipað og Augustus Sesar og hans fylgdarlið undir lokin á Rome..

24-paródían hjá South Park þessa vikuna hitti beint í mark. Lost var líka fínn.

...

Rakst á blókið hans Eddie Campbells í tenglunum hans Marvins í gær. Karlinn er nokkuð ötull. Eins og ég hef gaman af öllu því sem Campbell hefur gert, þá hlýtur From Hell samt sem áður að vera uppáhaldið, og þessvegna er sérstaklega gaman að sjá hann bera saman síður úr bókinni og handritið hans Moores:

PANEL 2.
NOW WE RETURN TO A VERY TOIGHT CLOSE-UP OF POLLY'S FACE AS IT FILLS THE ENTIRE PANEL. HER EYES HAVE OPENED WIDE IN SUDDEN SURPRISE, FILLED WITH A LOOK OF PUZZLED DISMAY, THE PUPILS CONTRACTED TO PIN-PRICKS. POLLY'S MOUTH IS A TINY "O" OF SURPRISE AS SHE STARES OUT OF THE PANEL AT US. WE CAN'T SEE GULL'S FINGERS AS THEY DIG IN LIKE IRON BARS UPON POLLY'S ARTERIES, BUT WE CAN SEE HIS THUMBS, WHICH ARE HERE PRESSING IN HARD UPON POLLY'S CHEEKS, SQUASHING THE FLESH UP IN SMALL FOLDS WITH THE PRESSURE. HER SMALL FACE IS HELD BRUTALLY IMMOBILE BETWEEN THE THUMBS WHILE THE FINGERS, FURTHER DOWN AND OFF PANEL HERE, CLOSE OFF THE BLOOD SUPPLY TO THE BRAIN. AS THE FACT OF DEATH OPENS IN HER MIND LIKE A WHITE FLOWER, POLLY CAN ONLY SUMMON AN EXPRESSION OF DISAPPOINTED INCOMPREHENSION WITH WHICH TO GREET ETERNITY.
No dialogue

Það er oft sagt að það skrifi enginn handrit einsog Alan Moore, en maður verður bara að lesa þau til að sjá hvað fólk er að tala um.

Mér finnst þetta æði. Ég gæti tekið til dæmi um allan fjandann úr öllum þessum færslum hans, en ég læt þessa duga til viðbótar. Það er þessi hér. Á einhverjum tímapunkti hafði Moore lagt fyrir að Gull og Netley færu leiðar sinnar um Tower Bridge, hvar sem hún nú er. Campbell, sem hafði sjálfur lagst í umtalsverða rannsóknarvinnu sín megin á hnettinum, sendi Moore þessa mynd um hæl:



Gott og vel. Nokkrum köflum síðar skal greyið hann Druitt labba heim til sín úr partíi, og þarf að fara yfir ána:

PANEL 7.
NOW, IN THIS FINAL WIDE PANEL, WE HAVE A SHOT OF DRUITT WALKING HOME, SOUTH ACROSS ONE OF THE BRIDGES. I’M NOT GOING TO SPECIFY WHICH ONE INCASE YOU GET ALL SMART ON ME AGAIN AND DIG UP REFERENCE TO PROVE THAT IT WAS BEING PAINTED AND VARNISHED THAT PARTICULAR NIGHT OR SOMETHING. IT CAN BE ANY BLOODY BRIDGE YOU WANT. WE ARE DOWN AROUND THE LEVEL OF WATER, LOOKING UP TOWARDS THE BRIDGE AS DRUITT’S LONELY FIGURE WALKS ACROSS IT, ALL ALONE. HE GAZES DOWN MOURNFULLY INTO THE WATER, LITTLE DREAMING HE’LL BE BENEATH IT BEFORE THE YEAR IS OUT.
No Dialogue

Þetter náttúrulega frábært stöff. Og svo situr það bara og safnar ryki einhverstaðar í Ástralíu. Campbell fær helling af prikum fyrir að setja allavega búta úr því á netið.

-b.

BSG sprengir sjónvörp (ekkert skemm) og bókasafnsráp

Það eru ansi skiptar skoðanir á netinu um síðasta Battlestar-þátt. Mér fannst hann æði. Að skeyta textanum inní venjulegt talmál virkaði skringilega, en svo redduðu þeir því og svo hlóðu þeir meiru oná og héldu bara áfram. Meira meira meira! Og spilum smá rokkmússík á meðan þeir fara af stað og svo eru þessir þetta og þessi þarna líka og allt að vera brjálað. Brilljant.

Rome var samt við sig og lokaði með stæl. Mig langar að renna í gegnum alla þættina aftur, sem fyrst. Allra síðasta senan var reyndar dálítið undarleg. Vinstri, hægri, endir? Og svo tekur I, Claudius við eftir nokkur ár, þarsem nýjar svikular konur koma í stað gömlu svikulu kvennanna.

Rome kemur ekki aftur. BSG kemur aftur í febrúar. Þeir ætla að sýna einhvern millibilsþátt í haust, sem tekur ekki upp þráðinn frá því í fyrradag heldur gerist á Pegasusi einhverntíman í fortíðinni. Ef ég skil þetta rétt. The Sopranos og Entourage snúa aftur eftir talsvert hlé til að klára sjöttu og þriðju þáttaraðir, og mikið vona ég að þeir geri eitthvað af viti í seinni hálfleik.

...

Ég aulaðist loks til að skoða bókasafnið í skólanum almennilega. Þeir eru með helling af spennandi dóti, en ekki skil ég hvernig þeir raða því. Bókmenntafræðum og -rannsóknum er skipt eftir landsvæðum og þaðan eftir höfundum sem fjallað er um. Og stundum eru skáldsögur o.þ.h. eftir téða höfunda í sömu hillu, stundum ekki. Nokkrar bækur um Vonnegut í 'Bandaríkin' - 'V'; við hliðina á þeim danskar þýðingar á Timequake og Wampeters, Foma and Granfalloons; og ensk útgáfa á A Man Without A Country. Restin af bókunum hans er undir 'V' í 'Engelsk litteratur', hinumegin í safninu. Við hliðina á þeim fann ég bókmenntafræðiritgerð um Slaughterhouse 5.

Og hvað um bókmenntafræði sem fjallar ekki um ákveðinn höfund eða ákveðið málsvæði? Það má veröld vita.

Kíkti á Íslandshilluna þeirra. Komplet Arnaldur Indriða og Einar Kárason.

-b.

Hallur og Bláskeggur

Ég hitti frændfólk Halls í Bilku hérna um daginn. Það var svona nett óþægilegt því ég hef hitt þau nokkrum sinnum en veit varla hvað þau heita, hvað þá annað. En það er alltaf seif að spjalla um þann sem allir þekkja svo ég minntist á sýninguna hans Halls. Þau spurðu hvort ég hefði fengið að sjá myndirnar og ég hváði við. Ég bjóst við því að karlinn hefði sent mér myndir ef þær væru til. Sendi honum skorinorð skilaboð og hann tölvupóstaði myndum til mín um hæl.

Hérna er ein:



Þarna eru tveir höfðingjar að ræða eitthvað rosalega merkilegt. Í baksýn er eitt af verkunum hans Halls, en ég tók eftir því á annarri mynd að það er svipaður appelsínugulur geisli í nokkrum öðrum verkum. Minnti mig sterklega á Bluebeard eftir Kurt Vonnegut:



Bókina samt, ekki kápuna. Hún fjallar um listmálara sem fer í taugarnar á fólki með því að mála abstrakt myndir af appelsínugulum geislum. Samlíkingin endar samt þar, og nær reyndar varla hálfa leið því ef ég man rétt þá málaði maðurinn bókstalega ekkert annað en appelsínugula geisla. Áður hafði hann verið í sérstakri listamannahersveit í seinna stríði.. Helvíti fín bók. Allir ættu að lesa Vonnegut.

Leitt að ég skyldi ekki geta mætt Hallur, en þetta lítur glæsilega út hjá þér!

Nú er annars gleðidagur og sorgardagur, bæði í senn. Síðasti þátturinn í 3. seríu af Battlestar Galactica og allrasíðasti þátturinn í Rome eru komnir í tækið. Kíkjum á þetta..

-b.

,,..nema þið látið mig fá hundrað billjón dollara."

Í Cat's Cradle segja fylgismenn Bokonons eftirfarandi áður en þeir fremja sjálfsmorð: ,,Now I will destroy the whole world." Þeir eiga semsagt til standard línu sem þykir við hæfi á slíkri stundu. Það er varla hægt að segja að sjálfsmorð sé svo mikið tabú á meðal þeirra sem eiga svona hversdagslegt ritúal í kringum það. Dálítið einsog að gera krossmark yfir kertisloga eða spyrja útlendinga hvernig þeim læks æsland.

Núna mætti ég á Prikið áðan og settist hjá Frikka á gamla staðnum. Hjá honum sat kona sem ég þekkti ekki, en sagðist kannast við mig. Hún sagðist heita Heiðrún. Jú, ég mundi eftir henni, hafði hitt hana einusinni eða tvisvar á Krúsinni í den, hún þekkti Hall. Nú sagðist hún vera í útileyfi af hælinu, þyrfti að fara klukkan fimm. Ókei, sagði ég. Og ég sagði voða lítið annað það sem eftir lifði þessari heimsókn hennar. Hún talaði hinsvegar nógu mikið fyrir okkur þrjú. Geymdi sígarettubox og kveikjara inná brjóstahaldaranum sínum og þreyttist ekki á því að benda okkur á það. Sagðist vera norn sem hræddist ekki eld, og myndi lifa af kjarnorkuvetur. Sagði lygasögur.

Þetta er tvíeggjað fyrirbæri, að hlusta á lygasögur. Annarsvegar er gaman að heyra fólk leggja grunninn að einhverju með fyrstu orðunum, brjóta hann síðan niður með næstu setningu og halda bara áfram að byggja.. það skorðar nýjan múrstein í lausu lofti og tekur annaðhvort ekki eftir því eða vill ekki taka eftir því að hann tollir ekki. Hinsvegar er þetta neyðarlegt og verður sífellt óþægilegra eftir því sem viðkomandi heldur áfram. Ætlastu í alvörunni til þess að ég trúi því sem þú segir? Hvað liggur að baki? Þetta versnar eftir því sem viðkomandi krefst þess frekar að maður gleypi þetta. Kaupi húsið sem liggur í hrúgu fyrir framan mann.

Kannske er það jafnvel skárra ef það er verið að reyna að selja manni eitthvað. Maður býst við því að sölumenn reyni að pretta mann og það er ekkert mál að segja ,,nei takk." En það er erfiðara þegar einhver er að reyna að selja manni sjálfan sig, einhverja skýjamynd af manneskju sem viðkomandi heldur að höfði til manns.

Merkilegast finnst mér að í þessu tilfelli runnu sögurnar saman við annað og langtum verra fyrirbæri, þarsem einhver hefur komist að Sannleikanum, fundið útá hvað málið snýst í alvörunni, og er að útskýra fyrir manni. Þá er ekki verið að reyna að selja manni neitt, að fá mann til að trúa, heldur er sá upplýsti að fleygja viskuumolum neðan af fjalli þekkingar sinnar. Þá skiptir ekki máli hvort um er að ræða votta Jehóva, AA-gúrúa eða heiðingja með verndarrúnir og tarotspil.

Fjandinn, ég er bara að hugsa upphátt. Engin niðurstaða hér. Og ég er ekki að fella neinn dóm yfir þessari stelpu, hún er bara að leita sér að vinum.

Hei jú bíddu við. Það var eitt sem sló mig, og þessvegna byrjaði ég nú á þessari tilvitnun í Vonnegut. Þessi sessunautur okkar sagðist nefnilega hafa krafta til að lækna fólk, gæti hreinsað það af veirum og þessháttar, en tæki þá um leið allt inná sig. Nema hún mætti ekki leyfa sér að deyja, því þá færist veröldin. Þetta er auðvitað bilaður sólipsismi: ,,ég er svo merkileg manneskja að ef ég kveð þennan táradal þá fellur hann um sjálfan sig."

Þessi Bokonon-lína lýsir hinsvegar annarskonar viðhorfi. Að veröldin sé bara það sem við skynjum, hvert fyrir sig, og að með því að fyrirfara þér sértu að binda enda á þessa tilteknu veröld. En heimar annarra halda áfram að vera til. Þetta gengur það tvístigi að vega mannslífið, heimssýn og skynjun hverrar manneskju, ofar öllu, og um leið að draga tennurnar úr þessu tabúi sem sjálfsmorðið er. Og kannske dauðinn yfir höfuð. Heimurinn er allra, og ef þeir vilja binda enda á hann þá hljóta þeir að ráða því. Hvað sem manni sjálfum kann að finnast um þá ákvörðun.

Fylgjendur Bokonons halda þessu a.m.k. ekki yfir höfði hvors annars, að þeir gætu nú bara stútað sér hvað og hvenær, og tekið heiminn með sér. Það þykir mér frekar heilbrigt.

Annars eru þessi Bokonon fræði sem Vonnegut setur fram stórmerkileg í sjálfu sér. Cat's Cradle er æði, og inniheldur einmitt frekar kasúal heimsenda.

-b.

Pölpið

What if you could trace the French New Wave, Sam Peckinpah, cyberpunk, "Pulp Fiction," "Mulholland Drive," and "Sin City" back to one business gamble taken by a third-tier publisher in 1949? In fact, you can, and without being guilty of too much overstatement. A little, sure, but not that much.

The publisher was Roscoe Kent Fawcett of Fawcett Publications, and his gamble was to try something no one else had tried before. He decided to publish original novels in paperback. In 1950, his new line of paperback originals was launched. It was called Gold Medal Books, and it became not just a tremendous commercial success but a culture-shaping one too.

[...] it may also not be an overstatement to assert that Gold Medal had a greater impact on the content and form of American fiction-writing than any other postwar book publisher. Gold Medal novels were intended as reliable, disposable entertainments: fast, short, and full of action. Noir-ish intrigue, westerns, and adventure tales were the general rule; sensationalism and sleaze were encouraged. Despite that, though, writers -- in TV and movies as well as on-the-page fiction -- as well as audiences are still looking to these books for inspiration.

Gold Medal was emphatically a business, and anything but a high-minded one -- reserving, for example, the right to do with the books' covers what it pleased, which included not just choosing the art but also the title. Still, the writers generally liked the work. Gold Medal dealt with them fair and square, relatively speaking. Editing was quick and to-the-point. Snobbery was nonexistent. If Gold Medal retitled your book, well, what the hell, and on to the next one.

The writers did OK financially too. They were tickled that they didn't have to split their royalties with a hardcover house, and that they were paid instead on the actual number of copies sold. Was it a coincidence that Richard Carroll, the best-known of Gold Medal's editors, wasn't a longterm publishing guy? Instead, he had previously worked as a Hollywood story editor.

And get a gander at some of the writers Gold Medal put into print: Elmore Leonard, Peter Rabe, Kurt Vonnegut, Day Keene, Jim Thompson, William Goldman, John D. MacDonald, Louis L'Amour, David Goodis, Richard Matheson, Charles Williams, and John Faulkner (William's brother).

Ég held reyndar að Vonnegut hafi, í seinni verkum, sýnt fram á það hversu ósáttur hann var við útgefendur af þessu tagi. Uppskáldaði vísindaskáldsöguhöfundurinn hans, Kilgore Trout, gerir ekki annað en að kvarta yfir því að hinir og þessir útgefendur hafi breytt titlunum hans og sett myndir af fáklæddum geimverugellum á kápurnar til að selja sem flest eintök. Og hann hefur endrum og eins kallað Trout alter-egóið sitt. Hinsvegar fær maður það á tilfinninguna að þósvo Trout hefði verið gefinn út í innbundnu leðri hefði hann fundið eitthvað til að kvarta yfir, og að hann sé hreint ekki svo góður rithöfundur, svona þegar öllu er á botninn hvolft. Þannig að sökin liggur ekki öll hjá sensasjónalista-kapítalistunum.

Athyglisverð grein.

Það er hálfgert ættarmót í gangi einmitt núna. Mamma og amma eru á landinu, og Una frænka og hennar familía lenti hérna líka í gær. Þau eru öll á farfuglaheimili hérna rétt fyrir norðan, og ég ætti í raun að vera búinn að hafa samband við liðið.. við ætlum að kíkja í Tívolí og eitthvað dótarí seinnipartinn.

Þetta er reyndar ekki besti tíminn, þarsem ég á að vera að finna bækur fyrir þetta helvítis pensum (og ég nenni ekki að fjölyrða um fáránleika þessa auma prófakerfis einmitt núna), en það verður að hafa það. Maður svínar þessu saman á mánudeginum, einhvernvegin í helvíti.

-b.